הקפיטליזם טוב לקורונה

דני פילק מראה מה קורה כשהקפיטליזם פוגש מגיפה עולמית, ולמה כולנו נפגעים מזה

דני פילק

דני פילק

3.7.20

הקפיטליזם טוב לקורונה

צילום: ד"ר אבישי טייכר (CC BY 2.5). מחאת הרופאים

נתוני הפתיחה של ישראל בהתמודדות עם מגפת הקורונה היו בעייתיים. מערכת הבריאות הגיעה שחוקה לפברואר 2020, בעקבות תקצוב חסר לאורך שנים וכן בעקבות היעדר תכנון, שפגעו בתשתיות הפיזיות והאנושיות. לכך יש ביטויים רבים: מצוקה במיטות אשפוז, אותה אנחנו חווים כל חורף; היעדר פתרונות ראויים של אשפוז בית; שיעור אחיות ואחים בין הנמוכים בקרב מדינות ה-OECD (מספר החולים לכל אחות בישראל - בין הגבוהים בקרב המדינות המפותחות).


עוד מתבטאת שחיקת מערכת הבריאות, בכך שכוח העבודה הרפואי מזדקן (כמחצית מהרופאים והרופאות בישראל מעל גיל 50), ושנעדרת השקעה בהכשרת רופאים ורופאות צעירים (ישראל היא המדינה עם פחות רופאים ורופאות חדשים ביחס לאוכלוסייה בקרב מדינות ה-OECD). במקביל, ישנו מחסור בתקנים למתמחים, אשר מנוצלים במשמרות סוחטות של 26 שעות רצופות.


הקורונה הפנתה את תשומת הלב למקומות בהם החלשת מערכת הבריאות הציבורית פגעה במיוחד ביכולת להתמודד עם מגיפה בקנה מידה נרחב. כך למשל, פירוק מערך בריאות הציבור במשרד הבריאות הקשה רבות על החקירות האפידמיולוגיות עם פרוץ המגיפה. מערכת הבריאות הציבורית עברה בעשור האחרון הפרטה זוחלת, תוך העדפת שיקולי רווח על צרכים רפואיים, ומחקרים ראשוניים במקומות כגון צפון איטליה ומדריד, אשר בחנו את השפעתה של הפרטה כזו על התמודדות מערכות הבריאות עם Covid-19, חשפו תוצאות הרסניות.


נוסף לכך, המחקר בתחום בריאות הציבור מראה שאמון הציבור במערכות השלטוניות - ובכלל, אמון הדדי - הוא גורם מרכזי ביכולת להתמודד עם מגיפות. ישראל היא חברה שסועה, ועשור של כהונת ראש ממשלה אשר הפך את השיסוי והמתקפות הגזעניות לכלי מרכזי בהישרדותו - פגע קשות באמון הציבור. הגשת כתב אישום נגד ראש הממשלה - פגעה באמון הציבור עוד יותר (אם כי באופנים שונים. מתנגדי ראו בכתב האישום הוכחה לריקבון השלטוני, ותומכיו - ראו בכתב האישום אסמכתא לכך שלא ניתן להאמין למערכת אכיפת החוק).


למרות נתוני פתיחה בעייתיים אלו, ההתמודדות של החברה הישראלית בתחום בריאות הציבור, בשלב הראשון של המגיפה - הייתה מוצלחת במונחים השוואתיים. יסודותיה של מערכת הבריאות הציבורית טובים: מסגרת חוקית ראויה, רפואה קהילתית בין הטובות בעולם, כוח אדם מעולה ומסור. הממשלה הגיבה מהר בהחלטה להטיל סגר כדי למנוע את התפשטות המחלה, ובתי החולים נערכו במהירות וביעילות.


עם זאת, לא חסרו בעיות וטעויות גם בתחום שמירה על בריאות הציבור. הברית הפוליטית בין נתניהו לבין טראמפ הביאה להימנעות מסגירת שדה התעופה נתב"ג לטיסות נכנסות מארה"ב, ולבעיות קשות בבידוד נוסעים מחו"ל. בהתאם ליחס הכללי של השלטון לאזרחים הפלסטינים בישראל, היה איחור בהכנת מערך האיתור ביישובים ערבים. לא הייתה מודעות ראויה לצורך לשתף קבוצות אוכלוסייה שונות במאמץ ההתמודדות עם הנגיף, ולא הייתה רגישות לצורך בהסברה מותאמת שפה ותרבות. חוסר רגישות זו הביא לשיעורי הדבקה גבוהים בקרב אוכלוסיות מסוימות, כגון האוכלוסייה החרדית. נוסף לכך, החקירות האפידמיולוגיות היו איטיות (בעיקר בשל מחסור בכוח אדם), והיה ויכוח קשה סביב היקף הבדיקות הנדרש. הטיפול בבתי האבות היה בעייתי ביותר, בין היתר כתוצאה מהפרטת המערך הסיעודי. למרות קשיים אלה, נתוני התחלואה הקשה והתמותה בחודשים הראשונים של המגיפה (פברואר-מאי) היו מצוינים בהשוואה בינלאומית. במובן זה, ישראל הייתה סיפור של הצלחה יחסית.


תקופה ראשונה זו לימדה אותנו כמה דברים חשובים. למדנו שבניגוד לטענות שטוענים באוזנינו כוהני הניאו-ליברליזם (בעלי-ההון, הממשלה, הכלכלנים והתקשורת) - האדם אינו יצור אנוכי, שכל מה שמעניין אותו זה להרוויח עוד. להיפך, היינו ערים לתגובה סולידרית רחבה: עובדות ועובדי בריאות שטיפלו במסירות בחולים והחולות, תוך סיכון עצמי; עובדים ועבודת חיוניים – נהגי אוטובוסים, קופאיות, עובדי תברואה – שמילאו את תפקידיהם על אף הסיכון; וכל מי שנשאר בבית – על אף הקשיים – מתוך סולידריות עם אלה שהמגיפה מבחינתם היוותה סכנת חיים. למדנו גם שבניגוד לטענה הניאו-ליברלית, מערכות ציבוריות, אשר מונעות על בסיס עקרון הטוב המשותף, משמעותיות ויעילות יותר מאשר המגזר הפרטי, אשר מונע משיקולי רווחיות. מערכת הבריאות הציבורית נתנה מענה יוצא מן הכלל למגיפה. לעומת זאת, רצון המגזר הפרטי להרוויח, העלה פי עשר את המחיר של מוצר חיוני, כגון מסיכות לפנים.


עוד למדנו, ששיתוף פעולה, ולא מניע הרווחיות, זה מה שמאפשר התמודדות מדעית עם המגיפה. ההצלחה בפיענוח הקוד הגנטי של הווירוס וביצירת מערכות אבחון, התבססה על שיתוף חופשי של ידע, ולא על פטנטים שמטרתם להרוויח כמה שיותר מכל גילוי מדעי. ובעיקר למדנו גם שאפשר אחרת. הקפיטליזם הניאו-ליברלי מכפיף כל דבר (בריאות, זמן, משפחה, שקיפות, שוויון) אל הצורך לצבור הון, אל הרצון של מעטים להרוויח על חשבון הרוב. המגיפה הראתה שאפשר אחרת, שאפשר להכפיף את הצבר ההון לצרכים החברתיים האמיתיים, דוגמת בריאות.


אך למידה זו הייתה קצרת טווח, ופקידי האוצר ושרי הממשלה לא שכחו כלום (מהפרקטיקות הניאו-ליברליות ההרסניות) ולא למדו כלום (מההתמודדות עם המגיפה). לכן, המדיניות הכלכלית של הממשלה הייתה הרסנית. במקום לסבסד את המעסיקים כך שימשיכו לשלם משכורות לעובדים (כפי שעשו מדינות כמו נורבגיה ובריטניה), הממשלה עודדה הוצאה לחופשה ללא תשלום (חל"ת), מה שהוביל בפועל למציאות של כמיליון מובטלים ומובטלות.  במקום לתת רשת ביטחון אמיתית לעסקים קטנים ולעצמאים (כמו בגרמניה), הממשלה הגיבה מאוחר מדי ומעט מדי, וגרמה לקריסתם של עסקים רבים.


טענת הפוליטיקאים שבשלטון כאילו לא הייתה ברירה - היא טענה שקרית, לאור העובדה כי מדינות רבות בעולם נהגו אחרת. אפשר היה, למשל, לממן את ההגנה על העצמאים והשכירים באמצעות הגדלת החוב (שהרי בתחילת המגיפה, יחס החוב/תוצר של המשק בישראל היה מצוין). אפשר היה להנחות את בנק ישראל לרכוש אגרות חוב מדינתיות, וכך להגדיל את המשאבים העומדים לרשות המדינה (הרזרבות הגדולות במטבע חוץ נתנו לזה גיבוי). אפשר היה למסות את המיליארדרים, ולבטל את ההטבות המפליגות שמקבלים תאגידים כגון כימיקלים לישראל (כי"ל) וחברות הגז. אפשר היה אחרת, ואת המחיר של ההתמדה במדיניות הניאו-ליברלית -  אנחנו כולנו משלמים, ועוד נשלם, עם העליה החדה במספר הנדבקים.


מצד אחד, "קברניטי המשק" הפעילו לחצים על הממשלה להחזיר את מקומות העבודה במהירות, בלי חשיבה על האינטרס הכללי של שמירה על בריאות הציבור. מצד שני, מיליוני אנשים בישראל חשו מצוקה כלכלית אמיתית, כתוצאה מהניהול הכושל של המשבר בידי הממשלה ומשרד האוצר, שהותיר אותם בלי פרנסה ובלי פתרונות. התוצאה הייתה פתיחה מהירה מדי של המשק, פתיחה מהירה מדי של מערכת החינוך, ועלייה תלולה במספר הנדבקים ועלייה במספר החולים הקשים. מדיניות אחרת, שמונעת פיטורים, שבולמת קריסת עסקים קטנים, ששומרת על ההכנסה של השכירים והעצמאים גם בתנאי הקורונה - הייתה מאפשרת אורך רוח, ויציאה מבוקרת מהסגר.


כישלון המדיניות הכלכלית גבה מחיר עצום: משפחות שהגיעו לפת לחם, מאות אלפים שאיבדו את עבודתם, עצמאים ובעלי עסקים קטנים שראו איך שנים של עבודה קשה יורדות לטמיון, אמנים שנשארו בלי הכנסות בכלל. יתרה מכך, מדיניות והתנהגות הממשלה פגעו קשות ביכולת של החברה הישראלית להתמודד עם המגיפה. מי שיודע שהממשלה נטשה אותו, שהוא תלוי רק בעצמו ובסובבים אותו, למה שיקשיב כשיתבקש לשבת בהסגר? מי שרואה איך חברת "איקיאה" קיבלה אישור לפתיחה מחדש, בזמן שחנויות קטנות נשארו סגורות, למה שיאמין להנחיות הממשלה? מי שרואה שמיליארדר מקבל פטור מבידוד, למה שיסכים להישאר בבידוד? מי שרואה ממשלה מנופחת ששריה מייצרים עוד ועוד משרות מיותרות לעצמם, למה שיחשוב שהממשלה פועלת לטובת הכלל? מי שרואה ראש ממשלה מיליונר שמשיג לעצמו החזרי מס, למה שיאמין לו כשהוא ידרוש מאיתנו עוד מאמץ?


על אף הנזק העצום שגרמו שנים של מדיניות ניאו-ליברלית ושיסוי גזעני, החברה הישראלית הצליחה להתמודד בהצלחה עם הגל הראשון של המגיפה. אך דבקות הממשלה ומשרד האוצר במדיניות הניאו-ליברלית ההרסנית, והניתוק המוחלט של הממשלה מהצרכים והרצונות של רוב האנשים שחיים כאן - גרמו נזקים חברתיים עצומים, העמיקו את המשבר הכלכלי שנגרם על ידי המגיפה, ומסכנים את הבריאות של כולנו.


קריסטין לאגארד, נשיאת קרן המטבע לשעבר והיום יו"ר הבנק האירופי המרכזי, טענה ש-"איש אינו אשם במשבר הנוכחי", שהרי מדובר באסון טבע. כחלק מהאליטה האחראית למדיניות הניאו-ליברלית (עוד מימיה כשרת המסחר ושרת האוצר של צרפת), נוח ללאגארד לטעון שלמשבר הזה אין אחראי. זה לא נכון. במדינת ישראל יש להם שמות: ראש הממשלה, ראש הממשלה החליפי, השרים, והפקידות הבכירה במשרד האוצר.

דני פילק, חבר הנהגה בתנועת עומדים ביחד, חוקר מדיניות בריאות ופוליטיקה ישראלית.

الرأسمالية جيّدة للكورونا

يرينا داني فيلك ما الذي يحدث عندما تلتقي الرأسمالية مع وباء عالمي، ولمَ نتضرر جميعنا من ذلك

داني فيلك

 داني فيلك

3.7.20

الرأسمالية جيّدة للكورونا

تصوير: د. أفيشاي تايخر, احتتجاج الأطباء.

أثارت المعطيات الأولية لإسرائيل في كل ما يتعلق بالتعامل مع وباء الكورونا الكثير من الإشكاليات. بلغ الجهاز الصحي شهر شباط ٢٠٢٠ منهكًا ومهملًا، في أعقاب شحّ الميزانيات على مدار أعوامٍ سابقة بالإضافة لانعدام التخطيط، ممّا مسّ بالموارد المادية والبشرية. يمكن ملاحظة الأمر بسياقات وأشكال عديدة، منها: النقص الحاد بأسرّة العلاج، الأمر الذي نشهده في كل شتاء؛ انعدام حلول لائقة للعلاج المنزليّ؛ النسبة المتدنية بتوظيف ممرضات وممرضين مقارنةً مع دول ال-OECD (عدد المرضى لكل ممرضة في إسرائيل - هو من بين الأعلى بأوساط الدول المتطورة).


إهمال الجهاز الصحي يظهر كذلك بتقدّم القوى العاملة في القطاع الصحي بالسّن (حوالي نصف الأطباء والطبيبات في إسرائيل يتعدّى عمرهم ال-٥٠ عامًا)، ذلك إضافةً لعدم الاستثمار بتدريب وتأهيل أطباء وطبيبات شباب (إسرائيل هي الدولة الأقل توظيفًا لأطباء وطبيبات جدد نسبةً لعدد سكانها مقارنةً بدول ال-OECD). بالمقابل، هناك نقص حادّ بالموارد البشرية المشغلة للأطباء المتخصصين، والذين يتمّ استغلالهم بورديات عمل شاقة ومرهقة تمتدّ ل-٢٦ ساعة متواصلة.


لقد تمكنت الكورونا من تصويب أنظارنا ولفت انتباهنا للمواقع التي تمكن بها إضعاف الجهاز الصحي العام من المساس بشكلٍ كبير بالقدرة على التعامل مع الوباء على نطاقٍ واسع. على سبيل المثال، فضّ منظومة الصحة الجماهيرية في وزارة الصحة زاد من صعوبة التحقيقات الوبائية في بدايات تفشي الوباء. لقد مر الجهاز الصحي العام في العقد الأخير بعملية خصخصة بطيئة، اعتمدت على اعتبارات ربحية عوضًا عن الاحتياجات الطبية، ذلك بينما كشفت أبحاث أولية في أماكن مثل شمال إيطاليا ومدريد، والتي فحصت تأثير الخصخصة على تعامل المنظومات الصحية مع Covid-19، كشفت عن نتائج مدمّرة.


إضافةً لكل ما ورد، يظهر بحث في مجال الصحة العامة أن ثقة الجمهور بالمنظومات الحكومية - وعمومًا، الثقة المتبادلة - تشكّل عاملًا أساسيًا بالقدرة على مواجهة الأوبئة. المجتمع في إسرائيل مفكَّك ومتشرذم، وعقد من تولّي شخص رئاسة الحكومة وقد جعل من التفرقة والتهجمات العنصرية أداة أساسية من أجل بقائه - مسّ بشدة بثقة الجمهور. تقديم لائحة اتهام ضدّ رئيس الحكومة - مسّ بثقة الجمهور أكثر (غير أن وقع الأمر كان مختلفًا في الأوساط المختلفة. معارضوه رأوا بلائحة الاتهام دليلًا على فساد الحكم، بينما وجد بها مناصريه مؤشرًا واضحًا لانعدام إمكانية الوثوق بأجهزة فرض القانون).


رغم هذه المعطيات الأولية المقلقة، فقد كان تعامل المجتمع الإسرائيلي بمجال الصحة العامة، في المرحلة الأولى للوباء، ناجحًا نسبيًا. تعتبر أسس الجهاز الصحي العام جيدة: فهناك إطار قانوني لائق، طب جماهيري من الجيدين على نطاقٍ عالميّ، قوى بشرية ممتازة ومتفانية بالعمل. هذا وسرعان ما ردت الحكومة بقرارٍ يقضي بالحجر الصحي لمنع تفشي المرض، وتجهزت المشافي بسرعة ونجاعة.


مع ذلك، لم يخلو الأمر من مشاكل وأخطاء طالت مجال الحفاظ على صحة الجمهور. فالتحالف السياسي بين نتنياهو وترامب أسفر عن الامتناع عن إغلاق المطار أمام الطيران القادم من الولايات المتحدة الأمريكية، الأمر الذي نجمت عنه مشاكل جدية تتعلق بفرض الحجر على المسافرين لإسرائيل من دولٍ حول العالم. بموجب تعامل السلطات عمومًا مع المواطنين الفلسطينيين في إسرائيل، تأخر تجهيز منظومة رصد الحالات وتعقبها في البلدات العربية. لم يكن هناك وعيًا لائقًا للحاجة بإشراك الفئات المجتمعية المختلفة بالجهود المبذولة للتعامل مع الوباء، ولم يتم التصرف بالحساسية المطلوبة فيما يتعلق بتوعية الجماهير المتنوعة حسب لغتها وثقافتها الخاصة. لهذا السبب، شهدنا ارتفاعًا بمستوى العدوى في أوساط مجتمعات معينة، كالمجتمع الحريدي على سبيل المثال. بالإضافة، فقد كانت التحقيقات الوبائية بطيئة (بالأساس بسبب النقص بالقوى البشرية)، ودار نقاش حاد حول عدد الفحوصات المطلوب. معالجة تفشي الوباء في دور العجزة كان الأكثر فشلًا، حيث تُعَد خصخصة الجهاز التمريضي أحد أهم المسببات لذلك. رغم هذه الصعاب الجمة، كانت معطيات الإصابة القاسية وعدد الوفيات في الشهور الأولى (شباط-أيار) ممتازة بالمقارنة مع المعطيات الدولية التي تم تسجيلها. من هذا المنظور، حققت إسرائيل قصة نجاح بشكلٍ نسبيّ.


علّمتنا هذه الحقبة الأولى عدة أمور مهمة. تعلّمنا أنه على عكس الادعاءات التي تصل آذاننا من رموز النيوليبرالية (أصحاب الثروات، الحكومة، رجال الاقتصاد والإعلام) - أن الإنسان ليس كائنًا أنانيًا، كل ما يهمه هو كسب المزيد. بل على العكس، رأينا ردودًا تكافلية واسعة النطاق: عاملات وعاملون في القطاع الصحي عالجوا المرضى بإخلاصٍ وتفانٍ، مع تعريض أنفسهم للخطر؛ عمال وعاملات حيويون - سائقو حافلات، عاملات صندوق، عمال الصرف الصحي - جميعهم أدوا عملهم رغم كونه محفوفًا بالخطر؛ وكل من التزم بيته - رغم صعوبة الأمر - من منطلق التضامن مع من شكّل الوباء خطرًا وجوديًا عليهم.


أيضًا تعلمنا أنه على عكس المعتقد النيوليبرالي، فإن الأجهزة العامة والتي يحركها مبدأ المصلحة العامة المشتركة، هي أفضل وأنجع من القطاع الخاص الخاضع لمعايير الربح والخسارة. فقد تعامل جهاز الصحة العام مع الوباء بشكلٍ ممتاز. بالمقابل، رغبة القطاع الخاص بجني المكاسب ضاعف أسعار المنتوجات الحيوية عشر مرات، كأقنعة الوجه مثلًا. تعلمنا كذلك، أن التعاون، وليس الدافع الربحي، هو ما يوفر أرضًا خصبةً للتعامل مع الوباء. يعود النجاح بتحليل الشيفرة الوراثية للفيروس وبإيجاد منظومات تشخيص لمشاركة المعرفة بشكلٍ حرّ، وليس لاختراعات تهدف لكسب أكبر قدرٍ من الأرباح مقابل كل اكتشافٍ علميّ. كما وتعلمنا بالأساس، أن هناك ثمة طريق آخر. تُخضِع الرأسمالية النيوليبرالية كل شيء (الصحة، الوقت، العائلة، الشفافية، المساواة) للحاجة بجني الثروات، لرغبة قلّة بالانتفاع على حساب الأغلبية. أثبت الوباء وجود اتجاهٍ آخر، يُخضِع جني الثروات للاحتياجات الاجتماعية الحقيقية، مثل الصحة.


إلا أن عملية التعلم هذه كانت قصيرة المدى، ذلك إذ لم ينسَ موظفو المالية ووزراء الحكومة تلك العادات النيوليبرالية الهدّامة ولم يتعلموا شيئًا قَط من سيرورة التعامل مع الوباء. لذا فقد أتت سياسات الحكومة الاقتصادية بالدمار. بدلًا من مدّ العون المادّي للمشغلين لكي يستمروا بدفع رواتب الموظفين (على غرار ما فعلت دول أخرى مثل النرويج وبريطانيا)، دفعت الحكومة نحو إخراج العمال لإجازات غير مدفوعة الأجر، الأمر الذي أسفر عن دخول حوالي مليون شخص لدائرة البطالة. عوضًا عن توفير شبكة أمان حقيقية للمصالح التجارية الصغيرة وللمستقلين (كما حدث في ألمانيا)، جاء ردّ الحكومة متأخرًا وهزيلًا، مما أدى لانهيار مصالح كثيرة.


ادعاء السياسيون في سدة الحكم بأنه لم يكن هناك مفرًّا آخر - هو ادعاء كاذب، ذلك لمجرد حقيقة قيام دول كثيرة في العالم باتخاذ خطوات مغايرة. كان من الممكن، مثلًا، تقديم تمويل حكوميّ لدعم وحماية العمال المستقلين والأجيرين عن طريق زيادة الدَّين (حيث أنه في بداية الأزمة، كانت نسبة الدَّين العام إلى الناتج المحلّي في السوق الإسرائيلي في حالة ممتازة). كان بالإمكان توجيه بنك إسرائيل لاقتناء سندات دولية، وبالتالي تضخيم موارد الدولة (الاحتياطات الكبيرة بالعملة الغريبة شكلت دعمًا لذلك). كان بالإمكان كذلك فرض الضرائب على المليارديرات، وإلغاء الامتيازات الضخمة التي تتمتع بها شركات كبرى مثل "كيميكاليم ليسرائيل) وشركات الغاز. كانت هناك وفرةً من السبل الأخرى، ونحن جميعنا ندفع، وسندفع مستقبلًا، ثمن الإصرار على مواصلة انتهاج السياسات النيوليبرالية، مع ارتفاع عدد المصابين.


من جهة، ضغط "قادة الاقتصاد" على الحكومة من أجل إعادة فتح أماكن العمل بسرعة، دون أخذ المصلحة العامة للحفاظ على صحة الجمهور بعين الاعتبار. ومن جهة أخرى، واجه ملايين الأشخاص في إسرائيل ضائقةً اقتصاديةً حقيقية نتيجة الإدارة الفاشلة للأزمة من قِبَل الحكومة ووزارة المالية، والتي تركتهم دون دخلٍ وبلا حلول. نتيجة ذلك، تمّ فتح سوق العمل بشكلٍ سريعٍ للغاية، كذلك الأمر بالنسبة للجهاز التعليمي، ارتفع عدد حالات العدوى وأيضًا عدد الإصابات الصعبة. سياسات أخرى، كتلك التي تعمل على منع الإقالات الواسعة، توقف انهيار المصالح الصغيرة، تحفظ دخل الأجيرين والمستقلين أيضًا في ظلّ الكورونا - كانت لتفسح المجال للمزيد من التأني، وللخروج من الحجر بسيطرةٍ ورقابةٍ أكثر نجاعة.


لقد حصد فشل السياسات الاقتصادية ثمنًا باهظًا: عائلات صارت تكافح من أجل كسرة الخبز، مئات آلاف الأشخاص فقدوا وظائفهم، مستقلون وأصحاب مصالح صغيرة رأوا بأعينهم سنوات من العمل الشاق تذهب سدًى، فنانون بقيوا دون أي مصدر دخل. وأكثر من ذلك، سياسات الحكومة وأفعالها مست بشكلٍ كبير بقدرة المجتمع الإسرائيليّ على التعامل مع الوباء. من يدرك أن الحكومة قد هجرته، وأنه مرتبطٌ بنفسه وبالمحيطين به فقط، لماذا قد ينصاع لأمر الحجر بحال طُلِب منه ذلك؟ من يرى شركة "إيكيا" تحظى بتصريحٍ لإعادة فتح فروعها بينما بقيت كل بقية المتاجر مغلقة، لمَ قد يثق بتعليمات الحكومة؟ من يشاهد مليارديرًا يحوز على إعفاء من الحجر، ما الذي سيجعله يوافق على البقاء بالحجر؟ من يرى حكومةً مضخّمةً يخلق وزراؤها المزيد والمزيد من الشواغر لخدمة أنفسهم، كيف سيعتقد أن الحكومة تعمل من أجل المصلحة العامة؟ من يرى أمامه رئيس حكومة مليونير يحصّل لنفسه استرجاعات ضريبية، لماذا قد يصدّقه عندما يطالبنا ببذل مجهودٍ إضافيّ؟


على الرغم من الضرر الجسيم الناتج عن سنوات من السياسات النيوليبرالية والتفرقة العنصرية، نجح المجتمع الإسرائيلي بمواجهة الموجة الأولى للوباء. إلا أن إصرار الحكومة ووزارة المالية على اتباع السياسات النيوليبرالية الهدّامة، وانفصال الحكومة عن إرادة واحتياجات غالبية من يعيشون هنا - أسفرا عن أضرار مجتمعية هائلة، زادا من حدة الأزمة الاقتصادية التي تسبب بها الوباء، ويعرّضان صحّتنا جميعًا للخطر.


كريستين لاغارد، رئيسة صندوق النقد الدولي سابقًا ورئيسة البنك المركزي الأوروبي اليوم، صرّحت بأنه "لا يوجد أحدٌ مذنب بالأزمة الراهنة"، حيث أن الأمر برمته عبارة عن كارثة طبيعية. لكونها جزءًا من النخبة المسؤولة عن السياسات النيوليبرالية (منذ حقبة إشغالها منصبيّ وزيرة التجارة ووزيرة المالية في فرنسا)، فإن الادّعاء بأن أحدًا غير مسؤولٍ عن الأزمة يمنح لاغارد شعورًا بالراحة. ولكنّ ذلك غير صحيح. في إسرائيل لديهم أسماء: رئيس الحكومة، رئيس الحكومة البديل، الوزراء، وكبار المسؤولين في وزارة المالية.

داني فيلك، عضو في قيادة حراك نقف معًا، باحث في السياسات الصحية والسياسة الإسرائيلية.

 الجمهور العربي: قيود الهيمنة مغلقة في صندوق

الجمهور العربي: قيود الهيمنة مغلقة في صندوق

دوف حنين وداني فيلك

إذا كنتِ امرأة، فإنّ بينيت هو عدوّك الأكبر

إذا كنتِ امرأة، فإنّ بينيت هو عدوّك الأكبر

دورون أروخ

سوف يغرق الشرق الأوسط بالمياه عمّا قريب - مقابلة مع نوعَم خومسكي وروبرت بولين

سوف يغرق الشرق الأوسط بالمياه عمّا قريب - مقابلة مع نوعَم خومسكي وروبرت بولين

سالي عبد وعيلاي أبرموفيتشة

הציבור הערבי: מגבלותיה של הגמוניה סגורה בקופסה

הציבור הערבי: מגבלותיה של הגמוניה סגורה בקופסה

דב חנין ודני פילק

אם את אישה, בנט הוא האויב הכי גדול שלך

אם את אישה, בנט הוא האויב הכי גדול שלך

דורון ארוך

בקרוב, המזרח התיכון יוצף במים - שיחה עם נועם חומסקי ורוברט פולין

בקרוב, המזרח התיכון יוצף במים - שיחה עם נועם חומסקי ורוברט פולין

סאלי עבד ועילי אברמוביץ'