להיות תנועת שלום סוציאליסטית: המאבק בסיפוח והדרך קדימה

אור שי מסביר למה הדבר החשוב ביותר לומר על הסיפוח הוא שהוא נוגד את האינטרס של הציבור הישראלי.

אור שי

אור שי

11.9.20

להיות תנועת שלום סוציאליסטית: המאבק בסיפוח והדרך קדימה

צעדה של עומדים ביחד מכפר-סבא לג'לג'וליה נגד עסקת הסיפוח והטרנספר, פברואר 2020.

תכנית הסיפוח של נתניהו נבלמה בשלב זה ולא יושמה בתחילת יולי, אבל אין סיבה להניח שבממשלה ובימין זנחו אותה. המאבק בסיפוח ילווה אותנו בתקופה הקרובה, וחשוב לקיים דיון ערכי ופוליטי על הדרך לנהל אותו. סיפוח יהיה אסון עבור ישראל. הוא יהיה מכשול למאמצים עתידיים להגיע להסכם שלום ועלול להוביל למלחמה שתעלה בחיי אדם. הסיפוח יקבע את המציאות שבה חיילים ישראלים נשלחים לשטחים, וההסלמה שתבוא בעקבותיו תביא את המדינה להשקיע עוד בצבא על חשבון השירותים החברתיים דווקא בתקופה של משבר בריאותי ושל אבטלה המונית.


הסכם שלום ישראלי-פלסטיני הוא אינטרס של הציבור הישראלי משום שלהמשך הסכסוך יש עלויות קשות בחיי אדם ובתקציבים. סיפוח של הגדה המערבית ישרת את שלטון הימין ואת מפעל ההתנחלויות, אבל הציבור הרחב ישלם את המחיר שלו.


מנקודת המבט הזאת, הרואה את המאבק בסיפוח כאינטרס של הציבור הישראלי, צריך לנהל את המאבק בסיפוח, וממנה גם לנהל ויכוח עם גישות אחרות הקיימות בשמאל על איך לנהל את המאבק הזה. קיימות כיום בשמאל שתי גישות מתחרות: זו שרואה בפלסטינים "איום דמוגרפי"; וזו שרואה את הסיפוח כשאלה של זכויות אדם ומשפט בינלאומי. אנחנו צריכים להציע דרך שלישית.


הגישה שמתנגדת לסיפוח מטעמים דמוגרפיים מוצגת על ידי תומכיה כסוג של ריאל-פוליטיק. אם נאמר לציבור שהתוצאה של הסיפוח תהיה מדינה דו-לאומית שבה יהיה רוב פלסטיני, הציבור לכאורה ייבהל ויתנגד. הגישה הזאת שגויה פעמיים: פעם אחת ברמה העובדתית ופעם שנייה ברמה הפוליטית. הגישה הדמוגרפית שגויה עובדתית כי אף אחד בימין לא מתכנן לתת לפלסטינים אזרחות במקביל לסיפוח הגדה. הם מתכננים שמיליוני פלסטינים ימשיכו לחיות כאן, פשוט לא כבני אדם שווים להם. התוצאה של סיפוח לא תהיה מדינה דו-לאומית, אלא מלחמה ושפיכות דמים. אבל הגישה הדמוגרפית שגויה עוד יותר כאסטרטגיה פוליטית. אי אפשר לקדם את השמאל על ידי הפחדת הציבור היהודי מפני ערבים. לזרוע שנאה ופחד מפני "איום דמוגרפי" משרת את שיח ההפחדה של הימין ומשרת את המשך שלטון נתניהו. בשביל שהשמאל יוכל לחזור להיות רלוונטי לזירה הפוליטית בישראל הוא צריך ללכת בדרך ההפוכה, של חיזוק השותפות היהודית-ערבית ומאבק בהפחדה ושיסוי של הימין.


הגישה שרואה בהתנגדות לכיבוש ולסיפוח כשאלה של זכויות אדם שונה מהגישה הדמוגרפית. בניגוד לאחרונה, גישת זכויות האדם מבוססת על תשתית עובדתית נכונה: הכיבוש באמת גורם להפרה של זכויות אדם בשטחים; וסיפוח חד-צדדי של שטחים שהושגו במלחמה באמת אסור על פי החוק הבינלאומי. הבעיה בגישה הזו היא שהיא אינה רואה את התמונה הכוללת: הכיבוש אינו אוסף של מקרים נקודתיים של שימוש שלא כדין בכוח, אלא מדיניות וסדר יום פוליטי. בעוד שהתפקיד של ארגוני זכויות אדם הוא לתעד עוולות ולחשוף אותן, התפקיד של השמאל הפוליטי הוא להיאבק על מדיניות אחרת. וחשוב יותר: פעולה פוליטית שמבוססת על מוסריות אוניברסלית או המשפט הבינלאומי, לא יכולה לצבור השפעה בלי שהציבור מאמין שהיא מגנה גם על האינטרס שלו. בארה"ב, התנועה נגד המלחמה בעיראק הייתה אפקטיבית משום שהיא דיברה קודם כל אל האינטרסים של הציבור האמריקאי: נגד שליחת חיילים אל מותם ונגד השקעת מיליארדי דולרים במלחמה. החשיפה של הפרות זכויות אדם שבוצעו במסגרת המלחמה באה על הרקע הזה, כשחלק גדול מהציבור האמריקאי כבר שוכנע כי המלחמה היא נגד האינטרסים שלו.


בהיסטוריה הקרובה של ישראל יש דוגמא לתנועת מחאה שפעלה בשם האינטרס של הציבור בישראל והצליחה לסיים מלחמה. המחאה נגד המלחמה בלבנון התמקדה במותם של חיילים ישראלים, והמפגינים מול ביתו של בגין תלו שלט גדול ועליו מספר החללים שנפלו. לאחר הטבח בסברה ושתילה, ציבור גדול שידע שהמלחמה מנוגדת לאינטרס שלו, ושבוצעו במסגרתה מעשים שלא יעשו, יצא להפגין בכיכר מלכי ישראל והוביל לנסיגה מעומק לבנון. עשור לאחר מכן, תנועת ארבע אימהות השתמשה בסיסמא "אין לנו ילדים למלחמות מיותרות" כדי למחות נגד המשך המלחמה. למרות שהתנועה ייצגה מיעוט בציבור בתחילת דרכה, אחרי אסון המסוקים דעת הקהל השתנתה והובילה לסיום המלחמה.


אם אנחנו רוצים להוציא את ישראל מהשטחים כמו שהיא יצאה מדרום לבנון, צריך לדבר על האינטרס של הציבור הישראלי ואליו. בשביל להיות תנועת שלום סוציאליסטית צריך פשוט לומר את האמת: שהסכם שלום ישראלי-פלסטיני הוא אינטרס של הרוב; שסיפוח יוביל להסלמה שתעלה בחיי אדם של ישראלים ופלסטינים; ושאת הכסף שישראל משקיעה בכיבוש צריך להשקיע בשירותים החברתיים. זה קול שלא נשמע מספיק באקלים הפוליטי הנוכחי בישראל, והתפקיד של עומדים ביחד הוא להשמיע אותו.


כשהקמנו את עומדים ביחד בשיא תקופת ההסלמה של אינתיפאדת הסכינים בשנת 2015, קבענו שני עמודים עיקריים שעליהם תעמוד התנועה החדשה: תנועת שלום, של יהודים וערבים שפועלים נגד הכיבוש; ותנועה סוציאליסטית, שפועלת למען צדק חברתי. שתי המטרות האלו קשורות, והמאבק בסיפוח מחייב להסתכל על התפקיד שלנו כתנועת שלום דרך הערכים הסוציאליסטיים שלנו. להיות סוציאליסט פירושו להיאבק על האינטרסים של הרוב המכריע של הציבור, מעמד העובדים והקבוצות המוחלשות, מול האינטרסים של בעלי ההון והממסד הפוליטי. המאבק למען שלום הוא חלק הכרחי מהמאבק הזה, ובלי נקודת המבט הסוציאליסטית לא נצליח לשכנע את הציבור בישראל להתנגד לסיפוח ולכיבוש ולקדם את הסכם השלום שהכרחי לחיים של כל תושבי הארץ.

אור שי הוא חבר תנועת עומדים ביחד ודוקטורנט בבית הספר ליחסי עבודה באוניברסיטת קורנל.

أن تكون حراك سلامٍ اشتراكيًّا: النضال ضد خطة الضم وطريق المضيّ قُدمًا به

يشرح أور شاي لماذا أهمّ ما يجب أن يقال حول ضمّ الأراضي هو كونه يناقض مصلحة الجمهور الإسرائيلي.

أور شاي

أور شاي

11.9.20

أن تكون حراك سلامٍ اشتراكيًّا: النضال ضد خطة الضم وطريق المضيّ قُدمًا به

مسيرة لنقف معًا من كفار-سابا لجلجولية ضد صفقة الترانسفير والضم، شباط ٢٠٢٠.

توقف مخطط نتنياهو لضم الأراضي في هذه المرحلة ولم يطبَّق في بداية تموز، ولكن ليس هنالك أدنى سبب يدفعنا للاعتقاد بأن الحكومة واليمين قد أهملوا الموضوع. نضالنا ضد خطة الضم سوف يرافقنا في الفترة القريبة، ومهم جداً مناقشة الأمر مبدئيًا وسياسيًا حتى نتمكن من إدارة هذا النضال. سيكون الضم بمثابة كارثة لإسرائيل، كما وسيكون عائقاً أمام المخططات المستقبلية للتوصل لاتفاقية سلام بالإضافة إلى أنه قد يؤدي إلى حرب قد تكلف الكثير من الخسائر البشرية. سيفرض الضم واقعًا يتم فيه إرسال الجنود لمناطق الضفة الغربية، والتصعيد الذي سيأتي نتيجة الضم سيُجبر الدولة على الاستثمار أكثر بالجيش على حساب الخدمات الاجتماعية, وبشكل خاص في فترة الأزمة الصحية والبطالة الجماعية.


اتفاقية سلام إسرائيلية-فلسطينية هي مطلب المجتمع الإسرائيلي، ذلك لأن استمرارية الصراع تسفر عن خسائر كبيرة وستكلف الكثير من الأرواح والميزانيات. مخطط الضم سوف يعزز سيطرة اليمين وتوسيع الاستيطان، ولكنّ المجتمع بأكمله سوف يدفع الثمن.


ومن وجهة النظر هذه، التي ترى بالنضال ضد مخطط الضم مصلحة للمجتمع الإسرائيلي، يجب البدء بإدارة هذا النضال ضد الضم، كما ويجب المباشرة بخوض حوار مع أطراف أخرى باليسار حول كيفية إدارة النضال. هناك اليوم توجهان منافسان في اليسار: التوجه الأول يرى بالفلسطينيين "تهديدًا ديمغرافيًا"، والتوجه الآخر الذي يرى بالضم قضية حقوق إنسان وقانون دولي. ونحن بحاجة لعرض توجّه ثالث.


التوجه الذي يعارض مخطط الضم لأسباب ديمغرافية يتم عرضه من قِبَل داعميه كنوع من الواقعية. إذا أخبرنا المواطنين أن نتيجة مخطط الضم ستكون دولة ثنائية القومية ذات أكثرية فلسطينية، سيُصدَمون ويعارضون الأمر بشدة. ولكن هذا التوجه خاطئ لسببين: السبب الأول على المستوى العملي والسبب الآخر على المستوى السياسي. التوجه الذي يرتكز على دوافع ديمغرافية خاطئ من ناحية عملية لأن اليمين لا يخطط لمنح المواطنة للفلسطينين مقابل ضم الضفة الغربية. هم يتصورون أن ملايين الفلسطينين سوف يستمرون بالعيش هنا، ولكن ببساطة ليس كأفراد متساوين معهم. نتيجة الضم لن تكون دولة ثنائية القومية، إنما حرباً وإراقة دماء. ولكنّ التوجه الديمغرافيّ هو خاطئ أيضًا كإستراتيجية سياسية. لا يمكن ترويج اليسار عن طريق إخافة المجتمع من العرب. بث الكراهية والخوف من " التهديد الديمغرافي" سوف يخدم خطاب التخويف ويخدم استمرار حكم نتنياهو. لكي يتمكن اليسار من العودة الى الحلبة السياسية وفرض نفسه فيها يجب أن يغير مساره، وهذا عن طريق تمكين وتدعيم الشراكة اليهودية-العربية والنضال ضد التخويف والتحريض من قِبَل اليمين.


التوجه الذي يرى بمخطط الضم كقضية حقوق إنسان يختلف عن التوجه الديمغرافي. بعكس الأخير، توجه حقوق الإنسان يرتكز على حقائق صحيحة: الاحتلال يؤدي فعلاً للمساس بحقوق الإنسان في الضفة الغربية، والضم أحادي الجانب لمناطق تم احتلالها في الحرب هو أمر مرفوض حسب القانون الدولي. المشكلة بهذا التوجه هو أنه لا يرى الصورة كاملة. الاحتلال هو ليس عبارة عن مجموعة أحداث عينية تتمحور حول استعمال غير شرعي للقوة، إنما هو سياسات وأجندة سياسية. بينما تقوم مؤسسات حقوق الإنسان بمهمة توثيق الجرائم وكشفها، وظيفة اليسار السياسي هي المحاربة من أجل توجّه سياسي آخر. والأهم من هذا كله: فإنّ العمل السياسي المرتكز على القيم الإنسانية أو القانون الدولي، لا يتيح لليسار إمكانية التأثير حقًا دون إيمان الناس بأنه يحمي مصالحهم أيضًا. في الولايات المتحدة، على سبيل المثال، كان هناك تأثير وصدى واسع للحراك ضد حرب العراق بسبب الخطاب الذي اتّبعه من البداية حول مصالح الشعب الأمريكي: ضد إرسال الجنود الأمريكيين لحتفهم وضد استثمار مليارات الدولارات في الحرب. إن كشف خرق حقوق الإنسان في الحرب أتى على خلفية على ما سبق، بعد أن اقتنع قسم كبير من المواطنين الأمريكيين أن الحرب هي ضد مصالحهم الشخصية.


في تاريخ إسرائيل هناك مثال لحركة معارضة عملت باسم مصلحة المجتمع في إسرائيل ونجحت في إيقاف الحرب. الاحتجاج ضد حرب لبنان ارتكز على مسألة مقتل الجنود الإسرائيليين. قام حينها المتظاهرون بتعليق لافتة كبيرة أمام بيت بيجين كُتِب عليها عدد الضحايا الذين لاقوا حتفهم بالحرب. بعد مجزرة صبرا وشاتيلا، خرج الكثير من المواطنين الذين أدركوا أن الحرب تعمل ضد مصلحتهم وأن أحداث قد غير مقبولة أبدًا وقعت خلالها، للتظاهر في ميدان ملخي يسرائيل الأمر الذي أدى لانسحاب القوات الإسرائيلية من قلب لبنان. بعد عقد من الزمن، استخدمت حركة الأمهات الأربع شعار " لا أولاد لدينا لحروب لا لازمة لها" للقيام باحتجاج ضد استمرار الحرب. بالرغم من أن الحركة كانت تعكس توجه قسم قليل من المواطنين في بدايتها، ولكن بعد كارثة المروحيات تغير الرأي العام وأسفر ذلك عن إنهاء الحرب.


إذا كنا نرغب بانسحاب إسرائيل من الضفة الغربية مثلما انسحبت من جنوب لبنان، يجب أن نتحدث عن مصلحة الشعب الإسرائيلي في خطوةٍ مثل هذه. لكي نستطيع أن نكون حراك سلامٍ اشتراكيّ يجب ببساطة أن نقول الحقيقة: أن اتفاقية سلام إسرائيلية-فلسطينية هي مصلحة الأغلبية؛ أن الضم سيؤدي إلى تصعيد قد يحصد الكثير من الأرواح من الطرفين الإسرائيلي والفلسطيني؛ وأن المال الذي تستثمره إسرائيل في الاحتلال قد حان الوقت لاستثماره في الخدمات الاجتماعية. هذا صوت لا قليلًا ما يعتلي اليوم  المناخ السياسي الإسرائيلي، ووظيفة نقف معًا هي إطلاق هذا الصوت وإسماعه.


حين أنشأنا نقف معًا في ذروة انتفاضة السكاكين في عام 2015، نصبنا عاموديّ أساس يبنى عليهما الحراك الجديد: حراك سلام، يهود وعرب يحاربون الاحتلال معًا؛ وحراك اشتراكي، يعمل من أجل العدالة الاجتماعية. هذان الهدفان مرتبطان ببعضهما بعضًا، والنضال ضد الضم يجبرنا على النظر إلى وظيفتنا كحراك سلام من خلال قيمنا الاشتراكية. أن تكون اشتراكيًا معناه أن تحارب من أجل المصلحة الاجتماعية للغالبية العظمى في المجتمع، طبقة العمال والفئات المستضعَفة، أمام مصالح رؤوس الأموال والمؤسسة السياسية. النضال من أجل السلام هو جزء مهم للغاية من نضالنا هذا، وبدون التوجه الاشتراكي لن نقدر على إقناع المواطنين في إسرائيل برفض خطة الضم والاحتلال والسعي من أجل التوصل لاتفاقية سلام حيوية ولازمة لكافة سكان هذه البلاد.

أور شاي هو عضو ناشط في حراك نقف معًا وطالب دكتوراة في مدرسة علاقات العمل الصناعية بجامعة كورنيل

 الجمهور العربي: قيود الهيمنة مغلقة في صندوق

الجمهور العربي: قيود الهيمنة مغلقة في صندوق

دوف حنين وداني فيلك

إذا كنتِ امرأة، فإنّ بينيت هو عدوّك الأكبر

إذا كنتِ امرأة، فإنّ بينيت هو عدوّك الأكبر

دورون أروخ

سوف يغرق الشرق الأوسط بالمياه عمّا قريب - مقابلة مع نوعَم خومسكي وروبرت بولين

سوف يغرق الشرق الأوسط بالمياه عمّا قريب - مقابلة مع نوعَم خومسكي وروبرت بولين

سالي عبد وعيلاي أبرموفيتشة

הציבור הערבי: מגבלותיה של הגמוניה סגורה בקופסה

הציבור הערבי: מגבלותיה של הגמוניה סגורה בקופסה

דב חנין ודני פילק

אם את אישה, בנט הוא האויב הכי גדול שלך

אם את אישה, בנט הוא האויב הכי גדול שלך

דורון ארוך

בקרוב, המזרח התיכון יוצף במים - שיחה עם נועם חומסקי ורוברט פולין

בקרוב, המזרח התיכון יוצף במים - שיחה עם נועם חומסקי ורוברט פולין

סאלי עבד ועילי אברמוביץ'