למה הצעירים בארה"ב הלכו עם ברני סנדרס ומה אנחנו ב-"עומדים ביחד" יכולים ללמוד מכך?

אורי וולטמן מסביר למה הצעירים הלכו אחרי ברני סנדרס ולמה העתיד נמצא בסוציאליזם

אורי וולטמן

אורי וולטמן

29.6.20

למה הצעירים בארה"ב הלכו עם ברני סנדרס ומה אנחנו ב-"עומדים ביחד" יכולים ללמוד מכך?

צילום: מתוך שידורי MSNBC

תחילת הפריימריז במפלגה הדמוקרטית בארה"ב נראו מבטיחים מאוד עבור הסנאטור הסוציאליסט ברני סנדרס: הם התחילו בקול תרועה רמה במדינת איווה, בה קיבל יותר קולות מכל מועמד אחר. שבוע לאחר מכן, במדינת ניו המפשייר, ניצחונו של סנדרס נשען במידה רבה על הנעת מצביעים צעירים לקלפיות. גם במדינת נבאדה רשם סנדרס ניצחון גדול, בין היתר בגלל תמיכת שני-שלישים מהמצביעים מתחת לגיל 30. בשבועות שלאחר מכן, בצד הצלחות בפריימריז במדינות מסוימות - נתקלה המועמדות של סנדרס גם במכשולים רבים, עד שהודיע בערב פסח על הפסקת המירוץ שלו למועמדות המפלגה הדמוקרטית לנשיאות. חרף העובדה שהמירוץ תם, ולא בניצחון של סנדרס, מעניין עבורנו כסוציאליסטים לנתח את דפוסי ההצבעה הגילאיים שמועמדותו התאפיינה בהם, ולהבין מה הם אומרים על החברה שלנו ועל האפשרויות להתארגן כדי לשנות אותה.


סקרי דעת הקהל והמדגמים הראו, שהצעירים בארה"ב תומכים במועמדותו של סנדרס יותר מאשר בכל מועמד אחר. סקר שפורסם יום לפני הפריימריז באיווה, שרטט תמונת מצב מרתקת: בקרב מצביעים בגילאי 18-49 הוביל סנדרס הסוציאליסט במובהק, עם 39 אחוזי תמיכה, מול איש המרכז הליברלי ג'ו ביידן, שזכה רק ב-7%. לעומת זאת, בקרב מצביעים בגילאי 65 המגמה מתהפכת - וביידן היה המועמד המוביל, עם 37% תמיכה, לעומת סנדרס שזכה רק ב-9%. גם ביום הפריימריז של ה-"סופר טיוזדיי", באותן מדינות בהן סנדרס ניצח - הוא עשה זאת הודות להתייצבות רבה של צעירים בקלפיות. ואפילו במדינות בהן הפסיד, שיעור התמיכה בו בקרב צעירים עלה על מחצית מהקולות.


האם יש להיות מופתעים מהזיקה החזקה בין גיל הבוחרים לבין נטייתם הפוליטית? לא ממש. נתונים דומים עלו גם מהבחירות הכלליות בבריטניה, שנערכו בדצמבר 2019, שם שכבת הגיל הייתה האינדיקטור המובהק ביותר לדפוס הצבעה: ככל שמסתכלים על שכבת גיל צעירה יותר - כך התמיכה במפלגה השמרנית קטנה והתמיכה במפלגת הלייבור בראשות ג'רמי קורבין גדלה, ולהיפך - ככל שמסתכלים על שכבת גיל מבוגרת יותר, כך השמרנים התחזקו והלייבור בראשות קורבין נחלש. כך למשל, בקרב שכבת המצביעים הצעירה ביותר (גילאי 18-24) התמיכה בלייבור עמדה על למעלה ממחצית (56%) ואילו התמיכה בשמרנים הייתה הנמוכה ביותר שנמדדה (21%), ולהיפך - בקרב שכבת המצביעים המבוגרת ביותר (גילאי 70 ומעלה) התמיכה בלייבור הייתה הנמוכה ביותר שנמדדה (14%) ואילו התמיכה בשמרנים עמדה על למעלה משני-שלישים (67%).


יש מי שמציעים להסביר את הפער, כתוצאה מיחס שונה בין צעירים לבין מבוגרים בנוגע לשאלות זהותיות: מקובל להעריך שצעירים הם לרוב יותר פמיניסטים, יותר סובלניים כלפי להט"ב, פחות נרתעים ממהגרים ומפליטים, ולכן - ינטו לתמוך במועמדים ובמפלגות שמאליים יותר מאשר במועמדים ובמפלגות ימניים. יש תוקף להסבר החלקי הזה, אבל אין בו די.


לב העניין הוא בחווית החיים השונה מבחינה חברתית-כלכלית בין רוב הצעירים (מי שנולדו וגדלו בשנות האלפיים, בשנות ה-90', בשנות ה-80', ובשלהי שנות ה-70'), לבין מי שנולדו וגדלו בעשורים שקדמו לזה.


במדינות בהן עם תום מלחמת העולם השנייה נתכוננו הסדרי רווחה, שנשמרו וזכו בגיבוי בזכות העובדה שאחוז ניכר מכוח העבודה היה מאוגד (ועם כל ההבדלים ביניהן, אפשר לקבץ כאן את ארה"ב ובריטניה יחד, כמו גם את ישראל) - אנשים חיו את חייהם בידיעה שבממוצע, חייהם יהיו טובים יותר מאשר בדור של ההורים שלהם. הם יחיו יחסית בביטחון תעסוקתי, לרוב לא יאלצו להחליף מספר גדול מאוד של תחומי-עיסוק במהלך חייהם, היה להם סיכוי לרכוש דירה למגורים או לזכות בדיור ציבורי, והרבה דברים שכיום אנחנו משלמים עליהם כסף (נניח: תשלומים עבור שירותי בריאות) - בזמנו, לפני שהממשלות התחילו להפריט את מדינת הרווחה, ניתנו בישראל ובבריטניה בחינם או במחיר שווה לכל נפש.


לעומת הדור שנולד לאחר מלחמת העולם השנייה, דור הצעירים של ימינו הוא דור שלרוב לא יזכה לרכוש דירה. זהו דור שנאנק תחת העלויות הגבוהות של ביטוחים רפואיים משלימים ושל משפחתונים פרטיים לילדים. דור בו השכר הריאלי נשחק במרוצת השנים, בהיעדר איגודים מקצועיים חזקים שיאכפו עלייה מתמדת שלו. דור שבו פרקטיקות פוגעניות, שלא היו מוכרות לדור הקודם, הפכו לנורמה בשוק העבודה - דוגמת העסקה קבלנית באמצעות חברות כוח-אדם, או לעבוד שנים באותו מקום עבודה אבל עדיין להיחשב "עובד זמני" ולקבל שכר שעתי לפי משמרות.


מציאות החיים הזו עומדת בסתירה לסיפור שהקפיטליזם מספר לצעירים: אומרים לנו שנגדל, נלמד לתואר באוניברסיטה, נתקבל לעבוד במקום עבודה מסודר, ויהיה בסדר. אז אנחנו גדלים, חלקנו לומדים לתואר אקדמי, אנחנו יוצאים לשוק העבודה, ופתאום אנחנו מגלים שלא הכל בסדר. שגם אם מתקבלים לעבוד במקום עבודה מסודר - גם אז, פשוט קשה לגמור את החודש.


לכן, כאשר בשדה הפוליטי מופיעות תנועות שמאליות שמפנות אצבע מאשימה כלפי הקפיטליזם הניאו-ליברלי ודורשות הליכה לכיוון אחר (כינון מחדש של הסדרי רווחה שפורקו, חיזוק העבודה המאורגנת, והצגת אופק של חברה סוציאליסטית, שנמצאת מעבר לקפיטליזם) - אנשים צעירים הם הראשונים לזהות בתנועות כאלה את התנועות שמשקפות את האינטרסים שלהם, שמדברות בשפה שלהם, שעונות על הצרכים שלהם, שמבינות את המצוקות שלהם, שחולקות את התקוות שלהם. ג'רמי קורבין וברני סנדרס לא דיברו אל מצביעים צעירים כי הם דמו להם חיצונית (סנדרס היה המועמד המבוגר ביותר בפריימריז של המפלגה הדמוקרטית, וקורבין היה המועמד המבוגר מבין כל ראשי המפלגות בבחירות בבריטניה), אלא משום שהם הציעו מצע פוליטי שדיבר את הסיפור של הדור הצעיר.


חשוב לציין, שאין מדובר בתהליך אוטומטי. העלאה על הכתב של מצע ביקורתי כלפי הניאו-ליברליזם היא ממש לא ערובה שהצעירים ינהרו בהמוניהם. יש מפלגות שונות, גם בארץ, שהמצע שלהן מאוד חברתי, אבל הן לא מצליחות לגרום לצעירים לראות בהן מסגרת רלוונטית. להצליח לעשות את מלאכת התרגום של בלוק חברתי לכוח פוליטי - דורש שורה של צעדים, שאף אחד מהם לא תנאי מספיק כשלעצמו, אבל אני מעריך שיחד הם מהווים תנאי הכרחי.


ראשית, זה דורש לייצר שפה פוליטית חדשה. סנדרס לא ניסה לגייס לצידו רק את מי שכבר הגדירו עצמם כתומכי המפלגה הדמוקרטית, ולא סימן כאויב את כל מי שהגדירו עצמם תומכי המפלגה הרפובליקנית. במקום החלוקה האופקית, על הציר ליברלים/שמרנים ושמאל/ימין, סנדרס הציע חלוקה אנכית - בין מי שלמטה (שהם הרוב הגדול של החברה בארה"ב, מאות מיליונים של אנשים עובדים והמשפחות שלהם, שיש להם אינטרס בשינוי מן-היסוד של החברה, הכלכלה והפוליטיקה) לבין מי שלמעלה (מיעוט מושחת, זעיר, עשיר ומתעשר, של בעלי-הון המרוויחים מהמצב הקיים ומעוניינים להמשיך ולשמר אותו). מהלך שיחני זה, הנטוע בחשיבה שמאלית פופוליסטית, איפשר לסנדרס לדבר לא כנציג של מיעוט מוסרי ומוסרני המוקיע את הרוב שאיננו נאור כמוהו וכמו תומכיו, ואפילו לא כנציג של מחנה המונה מחצית מהבוחרים מול מחנה המקיף את המחצית השנייה, אלא להופיע כנציגו של העם כולו, על גווניו וקהילותיו השונות, מול האליטה שבשלטון.


שנית, זה דורש לייצר מבנים ארגוניים מתאימים. מהלכים פוליטיים מרחיקי-לכת, המבקשים לא לחולל שינויים קוסמטיים אלא לשנות את יחסי-הכוחות בחברה בין עבודה לבין הון, בין העם לבין האליטה, אינם יכולים להישען רק על אישיות כריזמטית של מנהיג ועל פרסומות שנונות ברשתות חברתיות, אלא נחוץ שיהיה את כלי הקיבול שיוכל להכיל ולרתום את האנרגיה שמתעוררת ולארגן אנשים לפעולה לטווח בינוני וארוך. בבריטניה, למשל, זו הייתה מפלגת הלייבור, שעשרות אלפי צעירים נהרו לשורותיה כדי לחזק את קורבין והפכו אותה למפלגה הפוליטית הגדולה ביותר באירופה, ותנועת "מומנטום", שפעלה בתוך הלייבור כדי לארגן אנשים בתוכה סביב הפרויקט הפוליטי שקורבין ביטא. גם המועמדות של סנדרס נהנתה ממבנים ארגוניים כאלה, דוגמת תנועת הסוציאליסטים הדמוקרטים של אמריקה, על 60,000 חבריה, שהייתה מגויסת לקמפיין שלו, בנתה אותו ונבנתה ממנו. מועמדותו של סנדרס נתמכה בידי מספר תנועות פרוגרסיביות נוספות, לרבות כאלה שהגדירו עצמן במוצהר כתנועות של צעירים - דוגמת Sunrise Movement שמארגנת צעירים למאבק בנושא משבר האקלים, ותנועת IfNotNow המארגנת צעירים יהודים-אמריקאים נגד הכיבוש הישראלי למען שלום וצדק לפלסטינים ולישראלים.


תפקיד מיוחד ניתן כאן לאיגודים המקצועיים, שעדיין - חרף עשורים של פגיעה במעמדה של העבודה המאורגנת - מהווים את אחת מצורות ההתארגנות הקולקטיבית הגדולות הקיימות. קשה היה לדמיין את הקמפיין של סנדרס מצליח לאסוף סביבו כוח אלמלא התמיכה של איגודים מקצועיים דוגמת איחוד האחיות. מהלך פרוגרסיבי בחברה שלנו בישראל ייעד תפקיד לאיגודים מתקדמים, דוגמת כוח לעובדים או איגוד העובדות הסוציאליות בהסתדרות, המהווים צורה המונית של התארגנות המקיפה המוני אנשים מקהילות מגוונות.


לבסוף, זה דורש שקולקטיב גדול ומאורגן של אנשים יבין באופן מודע שזו המשימה שלו ויתכוונן כדי להגשים אותה. תרגום של פוטנציאלים הקיימים בחברה, בגלל הסתירות המצויות בה, לכוח הקיים בשדה הפוליטי, והמצליח לחולל שינוי ולהשפיע - זה לא דבר שקורה באופן ספונטני. נחוצה מנהיגות קולקטיבית - לא של אדם בודד, אלא של עשרות ובהמשך של מאות - שמבינים שמעשה התרגום הזה הוא המשימה החשובה המונחת לפתחם, ושהפעילות שלהם מוכוונת לא באקראי אלא באופן שיטתי לקראתו.


כל אלה הם לא דברים קלים לעשייה. בטח לא אם מגבילים עצמנו לפעול רק בתוך המסגרות הפוליטיות הוותיקות (דוגמת המפלגות הקיימות בישראל, על בעיותיהן המבניות), שהתרגלו לעשות את מה שהן רגילות לעשות מזה שנים רבות, ושמאוד קשה לגרום להן לעשות דברים אחרת. אבל יש מי שמצליחים ללכת בכיוון הזה, וברני סנדרס הוא אחד מהם. את הניסיון שלו, של התנועה שהוביל, ושל אחרים כמוהו בעולם - אנחנו בתנועת "עומדים ביחד" צריכים ללמוד ולנתח. לא מנקודת מוצא אקדמית, כאילו אנחנו משקיפים נייטרלים מהצד, אלא מנקודת מוצא של פעילים פוליטיים, של מי שהמשימה שלהם היא לארגן המוני אנשים ולבנות כוח שישנה מן-היסוד גם את החברה שלנו.

אורי וולטמן הוא פעיל חברתי ופוליטי, ומארגן קהילתי. חבר הנהגת תנועת "עומדים ביחד".

لماذا تبع الشباب الأمريكي بيرني ساندرس وما الذي يمكننا في نقف معًا تعلّمه من ذلك؟

يشرح أوري فلطمان لماذا تبع الشباب بيرني ساندرز ولمَ يكمن المستقبل بالاشتراكيّة تحديدًا

أوري فلطمان

أوري فلطمان

29.6.20

لماذا تبع الشباب الأمريكي بيرني ساندرس وما الذي يمكننا في نقف معًا تعلّمه من ذلك؟

الصورة مأخوذة من بثّ لقناة MSNBC

في بادئ الأمر، بدت الانتخابات التمهيدية في الحزب الديمقراطي الأمريكي واعدة للغاية بالنسبة لعضو مجلس الشيوخ الاشتراكي بيرني ساندرس: بدأ ذلك بضجيجٍ صاخبٍ في ولاية أيوا، بها نال أكبر عددٍ من الأصوات من بين جميع المرشحين.  بعدها بأسبوع، في ولاية نيو هامشير، حيث اعتمد فوز ساندرس وبقوّة على إخراج النّاخبين الشباب لصناديق الاقتراع. في ولاية نفادا كذلك، حقّق ساندرس فوزًا ساحقًا، بما في ذلك بسبب دعم ثلثيّ النّاخبين دون سنّ ال-٣٠. خلال الأسابيع التي تلت هذه النجاحات، إلى جانب الفوز بالانتخابات التمهيدية في ولاياتٍ عدة - واجه ترشيح ساندرس الكثير من العوائق، إلى أن أعلن عشية عيد الفصح عن تنحّيه عن خوض الانتخابات الرئاسية الأمريكية كمرشح الحزب الديمقراطي. رغم حقيقة انتهاء مرحلة الانتخابات التمهيدية، ليس بفوز ساندرس، يهمنا نحن الاشتراكيون تحليل أنماط التصويت العمريّة التي امتاز بها ترشيحه وإدراك إسقاطات ذلك على مجتمعنا وعلى إمكانيّات التنظّم من أجل تغييره.


كانت قد أشارت التوقعات واستطلاعات الرأي إلى دعم الشباب الأمريكيّ لساندرس أكثر من أيّ مرشّحٍ آخر. في استطلاعٍ نُشر يومًا قبيل الانتخابات التمهيدية في أيوا، ظهرت صورة شيّقة: بأواسط المصوّتين من الفئة العمرية ١٨-٤٩ تقدّم ساندرس الاشتراكي البارز، مع ٣٩ بالمائة من مجمل أصوات المشاركين بالاستطلاع، على مرشح الوسط الليبرالي جو بايدن، والذي حاز بدوره على ٧ بالمائة من الأصوات. بالمقابل، بأواسط المصوتين بعمر ٦٥ انقلبت الصورة - إذ تقدّم بايدن مع ٣٧ بالمائة من الأصوات، على ساندرس الذي حاز على ٩ بالمائة فحسب. بانتخابات يوم "الثلاثاء العظيم" كذلك، في الولايات التي فاز بها ساندرس - يعود الفضل بذلك للمشاركة والدعم الواسعين من قِبَل الناخبين الشباب. حتى في الولايات التي خسر بها، تعدّت نسبة الداعمين له من الشباب نصف مجمل الأصوات من الفئة العمرية هذه.


هل علينا أن نتفاجأ من العلاقة الوطيدة التي تربط بين أعمار النّاخبين وميولهم السياسية؟ ليس حقًا. معطيات شبيهة يمكننا ملاحظتها بالانتخابات العامة البريطانية التي انعقدت في كانون الثاني-ديسمبر من عام ٢٠١٩، حيث شكّلت الفئات العمرية المؤشّر الأبرز لأنماط التصويت: كلّما كانت الفئة أصغر عمرًا - تراجع الدعم للحزب المحافظ وازداد لحزب العمّال برئاسة جيرمي كوربين، والعكس صحيح - مع انتقالنا للفئات العمريّة المتقدّمة، ازداد الدعم للمحافظين وتراجع حزب العمّال برئاسة كوربين. على سبيل المثال، بأواسط الفئة العمرية الأصغر من الناخبين (١٨-٢٤ عامًا) تعدّت نسبة الدعم لحزب العمّال نصف مجمل الأصوات لهذه الفئة (٥٦%) بينما كانت نسبة الداعمين للمحافظين هي الأدنى على الإطلاق (٢١%)، والعكس صحيح كذلك - بأواسط الفئة العمريّة الأكبر من بين الناخبين (٧٠ عامًا فما فوق) سجّل الدعم لحزب العمّال نسبةً هي الأدنى (١٤%)، بينما حظي المحافظون بأكثر من ثلثيّ أصوات الفئة العمرية هذه (٦٧%).


هناك من يدّعون أن سبب هذه الفجوات يعود للتعامل المختلف بين الشباب والمسنّين مع قضايا تخصّ الهوية: يُقدَّر أنّ الشباب هم غالبًا أكثر دعمًا للنسويّة، أكثر تسامحًا مع مجتمع الميم، أقلّ تخوّفًا من المهاجرين واللاجئين، ولذلك فإنهم يميلون أكثر لدعم مرشحين وأحزاب يساريّة عوضًا عن اليمينية. هذا التفسير الجزئي هو صالح وسليم، ولكنّه غير كافٍ.


لبّ الحديث يدور حول التجربة الحياتية المختلفة من الناحية الاجتماعية-الاقتصادية بين معظم الشباب (الذين وُلِدوا وكبروا في سنوات الألفين، التسعينيات، الثمانينيات وأواخر السبعينيات)، وبين من وُلِدوا وكبروا في العقود التي سبقتها.


في الدول التي وضعت مع انتهاء الحرب العالمية الثانية ترتيبات رفاهية، والتي تم الحفاظ عليها وتمكينها بفضل النسبة العالية من القوة العاملة المنظَّمة في حينه (ومع كل الفروقات ما بينها، يمكن إدراج الولايات المتحدة الأمريكية وبريطانيا، بالإضافة لإسرائيل، ضمن هذه الدول) - عاش الناس حياتهم مقتنعين بأنها على الأغلب ستكون أفضل من حياة الجيل السابق، أي جيل والديهم - أنهم سيعيشون بأمانٍ وظيفيٍّ إلى حدٍ ما، في الغالب لن يضطرّوا لتبديل مجالات عملهم لمراتٍ كثيرة خلال حياتهم، لربّما قد يتمكنوا من شراء شقة أو يحالفهم الحظ بالفوز بإسكانٍ عام، ذلك بالإضافة إلى قيام إسرائيل وبريطانيا في حينه بتوفير الكثير من الخدمات بالمجّان أو بمقابل متساوٍ لكلّ فردٍ (أمور ندفع ثمنها اليوم، كالمقابل الذي ندفعه لتلقّي الخدمات الصحية)، قبل أن تبدأ الحكومات بخصخصة دولة الرفاه.


على خلاف الجيل الذي وُلِد بعد الحرب العالمية الثانية، جيل شباب يومنا هذا لن يحظى على الغالب بفرصة شراء بيت. هذا الجيل يئنّ من ارتفاع أسعار التأمينات الصحية المكمّلة والحضانات الخاصة للأطفال. هذا جيل هُمِّش به الأجر الواقعي على مدار أعوام، في ظلّ انعدام النقابات المهنية القوية الاي بإمكانها المواظبة على المطالبة برفعه بين الحين والحين. هذا جيل يواجه ممارسات مسيئة لم يواجهها الجيل السابق، والتي تحولت لممارسات روتينية اعتيادية متّعة في سوق العمل - كالتشغيل بالمقاولة بواسطة شركات قوى عاملة، أو تشغيل عمّال لسنوات بنفس مكان العمل والتعامل معهم "كعمّال مؤقتين" ودفع أجرهم للساعة حسب ورديّات عملهم.


واقع الحياة هذا يناقض الرواية التي يقصّها النظام الرأسمالي على الشباب: يقولون لنا إننا سنكبر، ندرس ونحصل على لقبٍ جامعيّ، نعمل في مكان عملٍ منظّم، وكل شيءٍ سيكون على ما يرام. وإذا بنا نكبر، البعض منّا يدرس ويحصل على ألقاب أكاديمية، نخرج لسوق العمل، وفجأة نكتشف أن ليس كل شيءٍ على ما يرام؛ أنه حتى لو عملنا بمكان عملٍ منظّم - عندها أيضًا، ببساطة من الصعب إتمام الشهر.


لذا، عند ظهور حركات يسارية بالحقل السياسي توجّه أصابع الاتهام للرأسمالية الليبرالية الجديدة وتطالب بتغيير المسار (إعادة بناء منظومات الرفاه التي تمّ تفكيكها، تمكين العمل المنظم، وعرض أفق لمجتمعٍ اشتراكيّ يستتر خلف الرأسمالية) - الشباب هم أول من يرون بحركات كهذه أطرًا تعبّر عن مصالحهم، تتحدث بلغتهم، تلبّي احتياجاتهم، تعي ضائقاتهم وتقاسمهم الأمل. لم يخاطب كل من جيرمي كوربين وبيرني ساندرس الناخبين الشباب لأنهم يشبهونهم بالشكل الخارجي (كان ساندرس أكبر مرشّح خاض الانتخابات التمهيدية بالحزب الديمقراطي، وكان كوربين أكبر مرشّح من بين كل رؤساء الأحزاب بالانتخابات البريطانية)، بل فعلا ذلك عندما قدّموا برنامجًا انتخابيًا يروي قصة جيل الشباب.


يتوجب التنويه إلى أن هذه العملية لم تكن تلقائية أبدًا. تدوين برنامج انتخابي ناقد لليبرالية الجديدة لم يشكّل ضمانًا لإخراج جماهير غفيرة من الشباب لصناديق الاقتراع. هناك العديد من الأحزاب، في البلاد كذلك، التي تعرض برنامجًا انتخابيًا اجتماعيًا، ولكنها مع ذلك لا تنجح بجعل الشباب يرون بها أطرًا تناسبهم. يتطلب النجاح بترجمة كتلة اجتماعية لقوة سياسية المرور بخطوات عدة، والتي لا تشكّل أي منها لوحدها شرطًا كافيًا، ولكنها تشكلّ معًا - حسب تقديري الشخصي - شرطًا ضروريًا للنجاح بالمهمة.


أولًا، يتطلب الأمر ابتكار لغة سياسية جديدة. لم يحاول ساندرس كسب تأييد داعمي الحزب الديمقراطي فحسب، ولم يعرّف كعدو كل من دعموا الحزب الجمهوري. عوضًا عن التصنيف الأفقي، على محور ليبراليين/محافظين ويسار/يمين، اقترح ساندرس تصنيفًا عاموديًا - هناك من هم بالأسفل (وهم الأغلبية الكبرى من المجتمع الأمريكي، مئات الملايين من القوى العاملة وعائلاتهم الذين يصبّ بصالحهم تغيير المجتمع، الاقتصاد والسياسة من جذورها)، وهناك من عم بالأعلى (قلّة فاسدة، صغيرة، ثريّة وتزيد من ثرائها، أصحاب ثروات يكسبون من الوضع الراهن ومعنيّون بالحفاظ عليه كما هو). عملية المخاطبة هذه، المرتكزة على الفكر اليساري الشعبوي، مكّنت ساندرس من التحدث ليس كممثل أقلية مهذبة تدعي الفوقية الخلقية وتسخر من الأغلبية الأقلّ تنوّرًا وانفتاحًا منه ومن مناصريه، كما وليس كممثل عن معسكر يحوي نصف الناخبين مقابل معسكر يحوي النصف الآخر، بل الظهور كمندوب عن الشعب بأكمله، على مختلف أطيافه وشرائحه، أمام النخبة المتربعة على سدة الحكم.


ثانيًا، تتطلب المهمة خلق هياكل تنظيمية ملائمة. خطوات سياسية بعيدة المدى، كتك التي لا تطالب بتغييرات شكلية بل بتغيير موازين القوى في المجتمع بين العمل ورأس المال، بين الشعب والنخبة، لا يمكنها الاعتماد فقط على شخصية قيادية كاريزماتية وعلى إعلانات بارعة في شبكات التواصل الاجتماعي، إنما هناك حاجة ملحة لإيجاد أداة استيعاب يمكنها احتواء وتوظيف الطاقات الموجودة وتنظيم الناس للنشاط للمدى القريب والبعيد. في بريطانيا، على سبيل المثال، كان هذا حزب العمّال، الذي تدافع إليه عشرات آلاف الشباب لدعم كوربين وبهذا جعلوه الحزب السياسي الأكبر في أوروبا، وحركة "مومنتوم" التي عملت بإطار حزب العمّال على تنظيم الأشخاص داخله حول المشروع السياسي بقيادة كوربين. ترشيح ساندرس تمتّع هو الآخر بهياكل تنظيمية شبيهة، من بينها حركة الاشتراكيين الديمقراطيين في أمريكا، المكونة من ٦٠،٠٠٠ عضوًا، والتي تجندت لحملته الانتخابية، شكّلتها وتشكّلت منها. حظي ترشيح ساندرس بدعم العديد من الحركات التقدمية الأخرى، يشمل ذلك حركات عرفت عن نفسها علنًا بكونها حركات شبابية - منها Sunrise Movement المعروفة بعملها على تنظيم الشباب للنضال بقضايا مناخية، وحركة IfNotNow التي تنظم الشباب اليهود-الأمريكان ضد الاحتلال الإسرائيلي ومن أجل السلام والعدالة للفلسطينيين وللإسرائيليين.


هذا وتلعب النقابات العمالية المهنية دورًا خاصًا، والتي - على الرغم من المسّ بالعمل المنظم على مدار عقودٍ مضت - لا تزال تشكّل أحد أبرز وأكبر أشكال التنظيم الجماهيري الموجودة. يصعب تخيّل نجاح حملة ساندرس ببناء القوة الداعمة له لولا دعم النقابات المهنية كاتحاد الممرضات مثلًا. في إسرائيل، هناك دور هام ومركزي للنقابات من أجل إنجاز خطوات مجتمعية تقدمية - نقابات مثل قوة للعمال أو نقابة العاملات الاجتماعيات في الهستدروت، التي تشكّل تنظيمات حاشدة تحوي الكثير من الأشخاص من مختلف شرائح المجتمع.


أخيرًا، يتطلب الأمر إدراك جماعة كبيرة ومنظمة من الناس لكون هذه المهمة مهمّته، والسعي لإتمامها - ترجمة الطاقات الكامنة في المجتمع، بسبب التناقضات الموجودة داخله، لقوة حاضرة بالساحة السياسية تنجح بالتأثير وبصنع التغيير - هذا أمر لا يحدث بشكلٍ عفويّ. مطلوبة إذًا قيادة جماعية - ليس قيادة فردية، بل مكونة من عشرات ولاحقًا من مئات - يدركون جميعهم أن عملية الترجمة هذه هي المهمة الأهمّ الملقاة على عاتقهم، وأن نشاطهم وجهودهم مصوّبون نحوها ليس عبثًا، بل بشكلٍ ممنهجٍ ومقصود.


ليس من السهل القيام بكلّ هذه الأمور، خصوصًا إن  قيّدنا أنفسنا بالنشاط فقط من داخل الأطر السياسية التقليدية (كالأحزاب المتواجدة في إسرائيل، مع مشاكلها الهيكلية المعروفة)، التي اعتادت على القيام بما هي معتادة على فعله منذ أعوام طويلة، ومن الصعب جدًا جعلها تعمل بطرقٍ مغايرة. ولكن ثمة من ينجحون بالسير بهذا الاتجاه، وبيرني ساندرس هو أحدهم. تجربته وخبرته، تجربة الحركة التي ترأسها، وتجارب آخرين مثله حول العالم - كلها أمور علينا أن ندرسها ونحللها في حراك "نقف معًا"، ليس من وجهة نظر أكاديمية، وكأننا ننظر للأمور بحيادية من بعيد، إنما من نظرة نشطاء سياسيين، الذين تقع على عاتقهم مهمة تنظيم الناس وبناء القوة القادرة على إحداث تغيير جذريّ في مجتمعنا.

أوري فلطمان ناشط اجتماعي وسياسي، ومنظّم جماهيري. عضو في قيادة حراك "نقف معًا".

 الجمهور العربي: قيود الهيمنة مغلقة في صندوق

الجمهور العربي: قيود الهيمنة مغلقة في صندوق

دوف حنين وداني فيلك

إذا كنتِ امرأة، فإنّ بينيت هو عدوّك الأكبر

إذا كنتِ امرأة، فإنّ بينيت هو عدوّك الأكبر

دورون أروخ

سوف يغرق الشرق الأوسط بالمياه عمّا قريب - مقابلة مع نوعَم خومسكي وروبرت بولين

سوف يغرق الشرق الأوسط بالمياه عمّا قريب - مقابلة مع نوعَم خومسكي وروبرت بولين

سالي عبد وعيلاي أبرموفيتشة

הציבור הערבי: מגבלותיה של הגמוניה סגורה בקופסה

הציבור הערבי: מגבלותיה של הגמוניה סגורה בקופסה

דב חנין ודני פילק

אם את אישה, בנט הוא האויב הכי גדול שלך

אם את אישה, בנט הוא האויב הכי גדול שלך

דורון ארוך

בקרוב, המזרח התיכון יוצף במים - שיחה עם נועם חומסקי ורוברט פולין

בקרוב, המזרח התיכון יוצף במים - שיחה עם נועם חומסקי ורוברט פולין

סאלי עבד ועילי אברמוביץ'